En Sosyal Blog

Laboratuvar lekeleri nasıl çıkar

Laboratuvar lekeleri nasıl çıkar

Bu yazı dizisi cam malzemelerini temizlemekte sıkıntı çeken kişilere faydalı olması amacıyla hazırlanmıştır. Anlatılacak olan cam temizleme yöntemlerinin bir kısmı bazı araştırma laboratuarlarında rutin olarak kullanılmakta, bazıları ise oldukça nadir kullanılmaktadır. Genellikle bu yöntemler lisans/eğitim laboratuarlarında pek kullanılmamaktadır.

Okuyacağınız bütün yöntemlerin kendilerine göre riskleri ve tehlikeleri vardır ve tamamen yeterli eğitim almış, bilinçli kişiler tarafından kullanılmalıdır.  Bu yöntemlerin bazılarını şahsen kullandım,  bazılarının ise kullanıldığını gördüm veya kullanan kişiler ile konuştum.  Yöntemleri göreceli olarak az tehlikeli olanlardan çok tehlikeli olanlara doğru sıralamaya çalıştım. Umarım işinize yarar!

Baştan belirteyim sektörde çalışan arkadaşlar çok sever eldivensiz gözlüksüz takılmayı. O anlayış buraya pek uygun değil. Burada anlattığım yöntemlerin pek şakası olmaz, sonra uyarmadı demeyin. Ayrıca benim burada yazdığım ile yetinmeyin mutlaka gidin araştırın, okuyun.

Baz Banyosu

Malzemeler

Yaklaşık 300g KOH, 1L Saf su 4 L, Etanol [1]

KOH yerine NaOH; etanol yerine izorpopil alkol da kullanılabilir, üstelik izopropil alkol etanole göre oldukça ucuzdur. [2]

Öncelikle hazırlamak istediğiniz ölçeğe uygun plastik, kapaklı büyük bir kutuya ve de her ihtimale karşı ana kabımızı içerisine koymak için ikincil bir plastik ya da metal kaba ihtiyacımız olacak. KOH tabletleri kutunun içerisine koyduktan sonra üzerine alkolü ekleyin ve ardından yavaş yavaş saf su ekleyin. Potasyum hidroksitin suda çözünmesi ısı açığa çıkardığı için arada beklemek ve yavaş ilerlemek faydalı olacaktır. İkincil kaba buz doldurmak ya da kaba doğrudan buz eklemek de faydalı olabilir. Banyonun tam kıvama gelmesi için 1-2 gün beklemekte fayda var. Baz banyosu kullanım sıklığına bağlı olmakla beraber göre yaklaşık 1 sene rahatça kullanılabilir. Alkol içerdiği için baz banyosunun yanıcı olduğunu unutmayalım. Kutuyu da üzerine gerekli uyarıları yapıştırarak laboratuarın sakin bir köşesine (tercihen lavaboya yakın) koymakta fayda var.

Kullanım

İşleme başlamadan önce mutlaka lab-gözlüğü takmalı, önlük ve kalın eldivenler giymelisiniz. Baz banyoları derin olduğundan eldivenin en azından önkolun yarısına kadar, tercihen dirseğe kadar uzanması gerekir. Baz banyosuna konulmadan önce camlar mutlaka “normal” temizlik sürecinden geçmiş olmalıdır. Bu banyonun ömrünü uzatır hem de temizleme işleminin verimini arttırır. Tüm yüzeyin çözelti ile temas edilebilmesi için camlar banyonun içerisine yüzmeyecek şekilde yerleştirilmelidir.[3]

Dikkat edilmesi gereken bir nokta da camları banyo içerisinde kalma süresi. Yaklaşık 6-8 saatlik bekleme yeterlidir; fakat çalışma saatleri ve kolaylık açısından genellikle bırakılan camlar ertesi gün yıkanır. Camların banyoda kalma süresi bir günü geçmemelidir aksi takdirde cam zarar görmeye başlar [3].  Ayrıca nicel analizde kullanılan camlar ve pahalı olan kuvars malzemeler (büret, pipet, balon joje, NMR tüpleri, UV hücreleri, vb.) kesinlikle baz banyosuna konmamalıdır, üzerlerindeki işaretler kısa sürede silinir ve işlevsiz hale gelirler.  Bunun sebebini aşağıda açıklayacağım.

Peki camlarımız baz banyosunda bir gün bekledi, ya sonra ne yapıyoruz? Önce kolunuzu daldırıp tüm camları buluyorsunuz (uzun eldiveni unutmayın!). Daha sonra önce musluk suyuyla, ardından saf su ve kullandığınız çözücü (aseton, etanol vs.) yıkayıp etüve koyuyorsunuz. Yıkama sırasında dikkatli olmakta fayda var zira baz banyosu camları oldukça kaygan yapar. Bazı gruplar musluk suyundan sonra 1 kez de çok seyreltik bir asit çözeltisi ile yıkıyor, tabii sonra yeniden musluk suyu, saf su, çözücü ve son olarak etüv.

Çalışma Prensibi

“Bu baz banyosu nasıl temizliyor ya da camlar neden zarar görebiliyor, üzerlerindeki yazı neden siliniyor?” diye soranlar için elimden geldiğince anlatmaya çalışayım.

Camların üzerlerindeki yazıların silinmesinin sebebi baz banyosunun camın yüzeyini, yavaş da olsa, aşındırarak temizlemesinden kaynaklanıyor. Cam asidik olan silika (SiO2) grupları içerir, baz banyosu camın yüzey ile tepkimeye girer ve bunun sonucunda bu gruplar çözeltiye silikat iyonları SiO4 olarak geçer. Cam yüzeyine tutunan metaller de bu şekilde çözünür hale getirilir.[4,5]

Sentetik anorganikçiler genellikle havaya ve neme duyarlı çalıştıkları için, vakum ve Schlenk teknikleri kullanırlar. Camları birleştiren eklemlere (rodaj)  de genellikle iyi hava yalıtımı sağlanması için vakum yağı (vacuum grease) sürerler. Kullanılan vakum yağları silikon bazlı olduğundan baz banyosu ile rahatça temizlenirler. Tabii banyoya koymadan önce yağı mekanik yöntemler (peçete, vb.) ile olabildiğince almak fayda sağlayacaktır.

Burada belirtmek gerekir ki baz banyosu mineral (madeni) yağlara karşı oldukça işlevsizdir, bu yağlar genellikle doymuş hidrokarbon zincirlerinden oluşur. Bu yüzden yağ banyosunda ısıttığınız kapları su ve sabun ile iyice temizleyip asetondan geçirin [5]. Aksi takdirde baz banyosunun üzerindeki yağ tabakasını görünce canınız sıkılabilir.

Eğer kuruduktan sonra camların üzerinde beyaz lekeler oluşuyorsa bu iyi yıkanmadıklarını gösterir. Eğer leke tekrar yıkayınca geçmiyorsa camın iç katmanında gibiyse bu büyük olasılıkla banyoda çok kaldığı için oluşmuştur.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.